Licht geeft lucht

Licht geeft lucht

De mens is onmiskenbaar gevoelig voor licht. Het beste voor ons zou zijn als we de hele dag buiten zouden vertoeven. Gelukkig zijn er nu lampen die verlichting geven bij dipjes.

Iedere morgen om half acht gaat bij ons langzaam de zon op. Even lijkt het alsof we in Griekenland zijn en het langzaam steeds lichter wordt. Uitgerust en vrolijk worden we wakker maar wel in een somber herfstig Amsterdam, en dat allemaal dankzij onze nieuwe wekker. De ’Wake-up light’ wekt ons stukken vriendelijker dan het oude onverbiddelijk irritant zoemende exemplaar.

Toine Schoutens, directeur van de stichting onderzoek licht en gezondheid (Solg), verbonden aan de TU Eindhoven, ontwierp in zijn vorige baan ook al een dergelijke wekker, de ’Daymaker’. Hij gebruikt hem zelf al twaalf jaar. Schoutens: ,,Bij een normale wekker schrik je wakker en dat is nooit prettig. Doordat de lamp langzaam meer licht geeft, komt de bloeddruk op gang en stijgt de productie van de stresshormoon cortisol. Je lichaam warmt als het ware alvast wat op en dat is prettig wakker worden. Het grappige is dat de meeste mensen als het erom gaat hun gezondheid te verbeteren enorm lui worden, maar dit kan slapend.’’

De mens is veel gevoeliger voor licht dan lang werd gedacht, weten ze na lang onderzoek bij Solg. Eigenlijk zijn wij gemaakt om de hele dag buiten te zijn in het daglicht. Helaas zitten de meeste mensen voornamelijk binnen in matig verlichte huizen en kantoren. Op de TU wordt geëxperimenteerd met meer licht in gebouwen. Schoutens: ,,Zonder dat we het goed beseffen, speelt zich buiten een heel dynamisch lichtspel af. Licht wordt sterker en zwakker gedurende de dag en verandert van kleur. We hebben uitgevonden dat als je studenten ’s middags aan helder licht blootstelt, het beruchte lunchdipje uitblijft. Meer licht in kantoren kan ervoor zorgen dat mensen zich prettiger voelen, dat komt de productiviteit ten goede.’’

Philips experimenteert intussen ook verder met licht: zo zijn er speciale hotelkamers voor reizigers die door middel van lampen het dag- en nachtritme aanpassen, speciaal voor mensen die uit andere tijdzones komen. Het eerste hotel zal bij luchthaven Schiphol komen te staan. Er komen kamers voor mensen die uit het oosten komen aanvliegen en kamers voor mensen die uit het westen aankomen. Vooral zakenreizigers zullen hiervan profiteren. ,,Dat is de toekomst’’, zegt Toine Schoutens. ,,Wij hadden donderdag een groot congres over licht en gezondheid en de belangrijkste spreker kwam voor twee dagen over uit de VS. Hij heeft zich niet aangepast aan ons ritme, maar is mede door middel van licht in zijn eigen tijdzone gebleven. Dat scheelt natuurlijk enorm veel aanpassingen bij thuiskomst. De onderzoeken naar invloed van licht bij jetlag zijn al heel ver. Door meer licht aan te doen kun je allerlei problemen voorkomen.’’

Solg onderzoekt daarnaast voornamelijk de invloed van licht op ouderen. Bij de ziekte van Alzheimer raakt het dag en nachtritme ontregelt. Schoutens: ,,Lang is gedacht dat de hersencellen die de biologische klok regelen afstierven, maar ze verschrompelen alleen maar. Ze verliezen hun functie en kunnen deels weer opgewekt worden als je voldoende stimulans aanbiedt. Ouderen moeten dus veel in het licht overdag, het liefst helder, blauwachtig licht. Die kleur remt de aanmaak van melatonine waardoor mensen overdag goed wakker blijven en ’s nachts beter slapen. Zulke bevindingen kunnen grote gevolgen hebben. De belangrijkste aanleiding om dementerende ouderen op te nemen in een verpleeghuis is dat ze ’s nachts gaan rondlopen. De verzorgers kunnen dat vaak niet aan, terwijl de verzorging verder nog goed gaat. ’’

De TU Eindhoven heeft een project uitgevoerd in een verpleeghuis in Eindhoven en het bleek te werken. Er is wel heel veel licht nodig wil er meetbaar effect zijn. Gewone gloeilampen zijn niet voldoende. Schoutens: ,,Lichteenheden worden uitgedrukt in lux. Simpel gezegd staat een lux gelijk aan het licht van een kaarsvlam op een meter afstand. Een bergbeklimmer krijgt op de top van de Kilimanjaro op 21 juni 100.000 lux. Op een heel zonnige dag hier in Nederland 50.000, en een bewolkte dag tussen de drie- en zesduizend lux. Een lamp van 100 watt geeft ongeveer 700 lux. Mensen kunnen zelf het best veel naar buiten gaan. Vroeg op de dag twee uur wandelen in de buitenlucht is goed voor het slaap/waakritme. Het helpt niet om de ziekte van Alzheimer te voorkomen maar met een goed dag- en nachtritme zijn mensen wel alerter overdag en slapen ze beter.”

„Wij willen onderzoeken hoe je dat bereikt voor mensen die nauwelijks buiten komen. Licht kan alzheimer niet voorkomen, maar met een goed dag- en nachtritme voelen ze zich prettiger. We zijn bezig met het ontwikkelen van lichttechnieken voor in huis, bijvoorbeeld een lichtgevend plafond. Dat hoeft helemaal geen fel licht te zijn maar als het hele plafond is verlicht en het is helder licht van de juiste kleur zou dat ervoor kunnen zorgen dat een bepaalde groep patiënten langer thuis kan blijven wonen.’’

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.

Lampen zoals de Wake-up light en de Daymaker veraangenamen het wakker worden maar zijn te zwak om gebruikt te worden bij een winterdepressie. Ze geven maximaal 400 lux en voor de behandeling van een seizoensgebonden depressies is 10.000 lux nodig.

Bij het psychiatrisch centrum van Mentrum in Amsterdam zitten iedere morgen twee mensen voor ieder twee lampen. Het is licht zonder uv straling en het is ook niet nodig voortdurend in de lamp te kijken, je mag gewoon een tijschrift lezen, als je maar iedere minuut een paar keer naar de lamp kijkt. De behandeling duurt drie kwartier en wordt een week lang dagelijks herhaald. Daarna is ruim zeventig procent van de patiënten klachtenvrij.

Psychiater Hans Nusselder behandelt sinds 2004 mensen met lichttherapie: ,,Het is medisch gezien de minst ingrijpende aanpak van een winterdepressie, veel minder ingrijpend dan medicijnen natuurlijk. In een week kun je de melatonineproductie stroomlijnen en daarmee zijn de klachten weg.’’

Veel mensen hebben een winterdipje en een depressie is het uiterste. Om in aanmerking te komen voor de behandeling moeten de klachten twee winters aanwezig zijn.

Nusselder: ,,Het zijn andere klachten dan bij een „gewone” depressie. Mensen zijn slaperig overdag, erg moe, veel zin in koolhydraten en worden vaak dikker. In het voorjaar gaat het over, dan voelen mensen zich langzaam steeds beter. Voor ons is het ook seizoensarbeid. We zetten de mensen op een vroeg tijdstip van de dag voor de lamp en door een flinke dosis licht toe te dienen, kan het lichaamsritme weer in het gareel komen en daarmee verdwijnt de somberheid. Bij veel mensen is een behandeling van een week voldoende. Sommigen komen het jaar erop terug, maar er zijn natuurlijk ook mensen die zelf een lamp kopen.’’,

Toine Schoutens van Stichting onderzoek licht en gezondheid, heeft nog een andere theorie over de winterdip: ,,De mens hield ooit toch een soort winterslaap die nog rudimentair aanwezig is.

Mensen geven niet toe aan hun natuurlijke ritme en voelen zich daarom niet prettig. Er zijn nog autochtone volken in noordelijke streken die grote delen van de winter slapen en hun lichaamstemperatuur daalt. Vrouwen zijn een tijd lang niet vruchtbaar. Het lijkt erop dat er in de mens nog een restje van de winterslaap aanwezig is.’’

De Wake-up light van Philips en de Daymaker kosten rond de 120 euro. De Wake-up light is er ook met geluid, zoals kwetterende vogeltjes, kwakende kikkers en de zee.

Bron: Trouw

0 Reacties

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*